1. Giriş
Son günlerde kamuoyunda, Kerem Aktürkoğlu ile Fenerbahçe Spor Kulübü arasındaki sözleşmeye ilişkin olarak UEFA tarafından bir inceleme yürütüldüğü ve kulübün ağır yaptırımlarla karşılaşabileceği yönünde çeşitli iddialar gündeme gelmiştir. Bazı medya kanallarında söz konusu dosyanın “transfer yasağı”, hatta “UEFA müsabakalarından men” gibi ağır disiplin yaptırımlarına yol açabileceği ileri sürülmektedir.
Bu tartışmanın sağlıklı değerlendirilebilmesi için, UEFA’nın yürürlükteki kulüp lisanslama ve finansal sürdürülebilirlik düzenlemeleri ile uygulamada ortaya çıkan disiplin içtihadının birlikte incelenmesi gerekir. Zira UEFA’nın finansal denetim sistemi yalnızca olası ihlalin varlığını değil, ihlalin niteliğini, kapsamını ve sistematik olup olmadığını da dikkate alan kademeli bir yaptırım mekanizması üzerine kuruludur.
Bu yazının amacı iki temel soruya cevap vermektir:
-
Kerem Aktürkoğlu sözleşmesi bağlamında tartışılan yapı UEFA düzenlemeleri açısından otomatik olarak ihlal teşkil eder mi?
-
Varsayımsal olarak bir ihlal tespit edilse dahi, kamuoyunda dile getirilen ağır yaptırımların uygulanması hukuki açıdan ne ölçüde olasıdır?
2. UEFA Finansal Sürdürülebilirlik Rejimi
UEFA’nın kulüpler üzerindeki mali denetimi bugün UEFA Club Licensing and Financial Sustainability Regulations çerçevesinde yürütülmektedir. Bu sistem, geçmişte uygulanan Financial Fair Play (FFP) rejiminin geliştirilmiş versiyonudur.
Denetimin temel amacı kulüplerin:
-
mali sürdürülebilirliğini sağlamak
-
borçlanma riskini azaltmak
-
rekabet bütünlüğünü korumaktır.
Bu çerçevede UEFA’nın incelemeleri genellikle şu başlıklarda yoğunlaşır:
-
kulübün raporlama çevresi (reporting perimeter)
-
futbol faaliyetlerine ilişkin tüm maliyetlerin doğru raporlanması
-
oyuncu maliyetlerinin doğru hesaplanması
-
“squad cost ratio” sınırının aşılmaması.
Bu nedenle UEFA açısından asıl mesele ödemeyi kimin yaptığı değil, futbol faaliyetinden doğan mali yükümlülüğün gerçek ekonomik niteliğinin doğru şekilde raporlanıp raporlanmadığıdır.
3. Üçüncü Taraf Ödemeleri ve Image Rights Anlaşmaları
Profesyonel futbolda oyuncuların yalnızca kulüplerle yaptıkları sözleşmelerden değil, aynı zamanda çeşitli ticari anlaşmalardan gelir elde ettiği bilinmektedir. Bu kapsamda özellikle:
-
sponsorluk anlaşmaları
-
reklam sözleşmeleri
-
image rights (imaj hakkı) sözleşmeleri
spor ekonomisinin yaygın uygulamaları arasında yer almaktadır.
UEFA düzenlemeleri bu tür sözleşmeleri başlı başına yasaklamaz. Ancak iki önemli kriter uygulanır:
-
Gerçek ticari faaliyet olup olmadığı
-
Piyasa değerine uygunluk (fair value)
Eğer üçüncü bir şirket ile futbolcu arasında yapılan sözleşme gerçekten ticari bir ilişkiye dayanıyorsa ve kulübün oyuncu maliyetini gizlemek amacıyla oluşturulmamışsa, bu tür sözleşmeler UEFA tarafından doğrudan ihlal olarak değerlendirilmez. Buna karşılık, söz konusu ödeme fiilen futbolcunun kulüpte oynamasının bir uzantısı olarak görülürse, UEFA bu maliyeti kulübün oyuncu gideri olarak kabul edebilir. Dolayısıyla her dosya ekonomik gerçeklik analizi çerçevesinde incelenir.
4. Kerem Aktürkoğlu Dosyasında Hukuki Tartışma
Kerem Aktürkoğlu dosyasında tartışılan iddia, futbolcuya ilişkin bazı ödemelerin kulüp dışındaki bir şirket tarafından yapılması ve bu yapının UEFA tarafından incelenmesidir.
Bu noktada UEFA açısından değerlendirilecek temel sorular şunlardır:
-
Söz konusu ödeme gerçekten bağımsız bir ticari anlaşma mıdır?
-
Kulüp ile üçüncü taraf arasında ekonomik bağ var mıdır?
-
Söz konusu maliyet UEFA mali raporlamasında doğru şekilde gösterilmiş midir?
Bu sorulara verilecek yanıtlar belirleyici olacaktır.
Ancak mevcut bilgiler ışığında şunu vurgulamak gerekir: üçüncü tarafın futbolcuyla ticari sözleşme yapması tek başına UEFA ihlali anlamına gelmez.
UEFA’nın geçmiş uygulamalarında da birçok oyuncunun:
-
sponsorluk
-
marka elçiliği
-
image rights
anlaşmaları bulunmakta ve bu durum doğrudan disiplin yaptırımına yol açmamaktadır.
5. UEFA Disiplin Sisteminin Yapısı
UEFA finansal düzenlemelerine ilişkin denetim süreci, Kulüp Finansal Kontrol Kurulu (CFCB) tarafından yürütülür. Bu sistemde yaptırımlar kademeli bir yapı izler.
Genellikle uygulanan yaptırımlar şu sırayı takip eder:
-
uyarı veya kınama
-
para cezası
-
UEFA gelirlerinden kesinti
-
kadro sınırlaması
-
transfer kısıtı
-
müsabakalardan men.
Bu sistemde ağır yaptırımlar yalnızca ciddi ve sistematik ihlallerde uygulanır.
6. UEFA Uygulamalarından Örnekler
UEFA finansal disiplin dosyalarında geçmişte uygulanan yaptırımlar incelendiğinde, çoğu vakada yaptırımların para cezası ve sınırlı sportif tedbirler ile sınırlı kaldığı görülmektedir.
Paris Saint-Germain
2014 yılında Paris Saint-Germain kulübü UEFA finansal düzenlemelerini ihlal ettiği gerekçesiyle:
-
60 milyon avro para cezası
-
UEFA kadro sınırlaması
ile karşılaşmıştır.
Ancak kulüp Avrupa kupalarından men edilmemiştir.
Manchester City
Aynı dönemde Manchester City FC de benzer şekilde:
-
yüksek miktarda para cezası
-
kadro sınırlaması
yaptırımlarına tabi tutulmuştur.
Bu dosyada da UEFA müsabakalarından men kararı verilmemiştir.
AC Milan
AC Milan hakkında 2018 yılında UEFA tarafından Avrupa kupalarından men kararı verilmiş olsa da, kulüp bu kararı Court of Arbitration for Sport önünde başarıyla temyiz etmiş ve karar iptal edilmiştir.
Bu durum UEFA yaptırımlarının yargısal denetime açık olduğunu göstermektedir.
Galatasaray
Galatasaray SK ise 2016 yılında Avrupa kupalarından men edilmiştir. Ancak bu yaptırım, kulübün UEFA ile daha önce yaptığı uzlaşma anlaşmasını ihlal etmesi nedeniyle uygulanmıştır.
Başka bir ifadeyle bu karar, tekil bir mali işlemden değil, önceden kabul edilen mali planın ihlalinden kaynaklanmıştır.
7. Ağır Yaptırımların Uygulanma Koşulları
UEFA uygulamaları incelendiğinde Avrupa kupalarından men gibi ağır yaptırımların genellikle şu durumlarda ortaya çıktığı görülmektedir:
-
sistematik mali manipülasyon
-
uzun süreli finansal ihlal
-
UEFA ile yapılan uzlaşma anlaşmasının ihlali
-
kulübün mali raporlamada ciddi şekilde yanıltıcı bilgi vermesi.
Tek bir sözleşme yapısı veya sınırlı bir mali tartışma genellikle bu düzeyde yaptırımlara yol açmaz.
8. Kerem Aktürkoğlu Dosyası Açısından Değerlendirme
Kerem Aktürkoğlu dosyasında kamuoyuna yansıyan bilgiler dikkate alındığında, tartışmanın esasen bir raporlama ve sınıflandırma meselesi olduğu anlaşılmaktadır.
UEFA’nın böyle bir durumda izleyebileceği olası yollar şunlar olabilir:
-
kulüpten ek bilgi talep edilmesi
-
mali raporlamanın düzeltilmesi
-
sınırlı bir para cezası uygulanması
-
kulüp maliyet hesaplamasında teknik düzenleme yapılması.
Buna karşılık, kamuoyunda dile getirilen dört transfer dönemi yasağı veya UEFA müsabakalarından men gibi yaptırımların uygulanabilmesi için çok daha ağır ihlallerin varlığı gerekir.
Mevcut tartışmanın bu düzeyde bir disiplin ihlali teşkil ettiği yönünde somut bir veri bulunmamaktadır.
9. Sonuç
Kerem Aktürkoğlu sözleşmesi üzerinden yürütülen tartışma, UEFA finansal sürdürülebilirlik rejiminin teknik hükümlerine dayanan bir inceleme sürecinden ibaret olabilir. Bu aşamada UEFA’nın kulüpten bilgi talep etmesi veya sözleşme yapısının mali raporlama açısından değerlendirilmesi olağan bir denetim mekanizmasıdır.
Daha da önemlisi, UEFA uygulamaları incelendiğinde tekil sözleşme tartışmalarının genellikle para cezası veya raporlama düzeltmesi ile sonuçlandığı görülmektedir. Avrupa kupalarından men veya uzun süreli transfer yasağı gibi ağır yaptırımlar ise ancak sistematik ve ciddi mali ihlallerde gündeme gelmektedir.
Bu nedenle Kerem Aktürkoğlu dosyası bağlamında kamuoyunda dile getirilen ağır yaptırım senaryolarının, UEFA’nın yerleşik disiplin uygulamalarıyla tam olarak örtüşmediği söylenebilir.
Sonuç olarak mevcut bilgiler ışığında yapılabilecek en sağlıklı değerlendirme şudur: tartışma hukuki açıdan incelenmeye açık olmakla birlikte, UEFA disiplin pratiği dikkate alındığında söz konusu dosyanın ağır sportif yaptırımlara yol açacağı yönündeki yorumlara itibar edilmemesi gerekmektedir.